Doğru tercihin ipuçları
www.hurriyet.com.tr 4.08.2025
2025 Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu yayımlandı. Kılavuz incelendiğinde yükseköğretim programlarında özellikle devlet üniversitelerinde çok fazla kontenjan azaltıldığı görüldü.
Hukuk fakültelerinde, diş hekimliğinde ve hemşirelik programında büyük azalışlar var. Örneğin Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi‘nin 2024’te 500 olan kontenjanı bu yıl 200’e, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi‘nin 2024’te 500 olan kontenjanı bu yıl 250’ye düşürülmüş. Marmara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’nin 2024 kontenjanı 140’ken bu yıl 80’e, Hacettepe Üniversitesi Diş Hekimliğinin kontenjanı 130’dan 90 olmuş. Dolayısıyla üniversite adaylarının tercih listelerini oluştururken çok dikkatli olmaları ve geniş bir aralıktan listelerini yapmaları gerekiyor.
SAYISAL TERCİHİ YAPACAK ADAYLAR
“Sayısal puan türündeki adaylar başarı sıralarının yüzde 50 üstünden tercihleri oluşturmaya başlamalı ve yüzde 100’ün de altına kadar inmeliler. Örneğin 100 bininci sıralamadaki bir aday 50 binlerden tercihlerini oluşturmaya başlamalı ve 200 bine kadar inmeli. Kısa tercih listesi her zaman risk taşır. Adayların bunu bilerek hareket etmelerinde yarar var. Bazı üniversitelerde 40-50 binlik yükselmeler yaşanabiliyor. O yüzden tercih yapacakların benim sıralamam bu bölüme yetiyor, mutlaka yerleşirim diye düşünmemeleri gerekiyor. Geniş bir tercih aralığı adayları sürprizlere karşı koruyacak ve belki de avantaj sağlar.
DİĞER ALANLARDA TERCİH YAPACAKLAR
Eşit Ağırlık ve Sözel puan türündeki adaylar ise aralığı Sayısalcılara göre çok daha geniş bir tercih listesi hazırlamalılar. Örneğin 100 bininci sırada iseler 50 binlerden listesini oluşturmaya başlamalılar ve 200 binlerin de altına kadar inmeliler. Bu şekilde hareket edilmesini istememizin nedeni Eşit Ağırlık ile Sözel puan türünde kontenjanların Sayısal alandaki kadar olmaması.
DİL puanıyla tercih yapacak adayların da EA ve SÖZ öğrencileri gibi bir aralıktan tercih yapmaları gerek.
10 MADDEDE EN ÇOK YAPILAN TERCİH HATALARI
1- Üniversite adayları kendi kişilik özelliklerini dikkate almadan tercihte bulunuyorlar. Kendi ilgi ve yeteneklerine uygun olup olmadığına bakmadan üstün körü tercih yapıyorlar.
2- Her yıl yüzbinlerce üniversite öğrencisinin üniversite sınavına başvuru yaptığı göz önüne alındığında tercih hatalarının başında üniversitelerin ayrıntılı bir biçimde araştırılmadan tercih edilmesi geliyor.
3- Adaylar tercih edecekleri bölümleri tam olarak araştırmıyor. O mesleği icra etmek için gereken özellikler neler, eğitim sırasında hangi dersler okutuluyor, iş bulma olanakları neler ve çalışma ortamı nasıl? sorularına cevap bulmadan tercih yapıyorlar.
4- Adaylar sınav sonuç belgesini doğru yorumlayamayabiliyor. Sonuç belgesinde yazan puan türlerini, yerleştirme puanlarını ve başarı sıralarını birbirine karıştırabiliyorlar.
5- ÖSYM’nin internetten yayınladığı Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu adaylar tarafından incelenmiyor. Hatta Kılavuzun ÖSYM’nin sitesinde olduğunu dahi bilmeyenler çıkabiliyor.
6- Kılavuz incelenmediği için yükseköğretim programlarının özel koşulları da okunmuyor. Dolayısı ile özel koşul gerektiren bölümlerle ilgili hata yapılabiliyor.
7- Bazı adaylar başarı sırasına göre değil de puana göre tercih yapılacağını sanıyor. Oysa adayların yükseköğretim programlarının başarı sıralarını dikkate almaları gerekiyor.
8- Adayların birçoğu hangi durumda Ortaöğretim Başarı Puanının kırılacağını bilmiyor.
9- Tercihlerini istek sırasına göre değil, yüksek başarı sırasından düşük başarı sırasına doğru sıralayabiliyor. İstek sırasına uygun tercih yapmamak daha fazla istedikleri bir programa yerleşmelerine engel olabiliyor.
10- Adaylar “benim sıralamam bu bölüme yetiyor, mutlaka yerleşirim’’ diye düşünerek kısa tercih listesi hazırlıyorlar. Kısa listeler açıkta kalma riskini de beraberinde getiriyor.
10 MADDEDE DOĞRU TERCİHİN İPUÇLARI
1- KENDİNİZİ TANIYIN: Öncelikle ileride hangi mesleği yaparsanız mutlu olabileceğinizi düşünün. Yetenekleriniz ve ilgi alanlarınız neler? Sabırlı mısınız, meraklı mısınız? İşbirliğine yatkın mısınız, düzenli yaşamı mı seversiniz yoksa bağımsız yaşamayı mı? Liderlik özelliğiniz var mı, yaratıcı yanınız var mı? Kişilik özellikleriniz ve yönelimleriniz doğrultusunda liste oluşturun.
2- PUANA DEĞİL BAŞARI SIRALAMASINA BAKIN: Adayların bazıları puana göre tercih yapılacağını düşünüyor. Oysa puana değil, başarı sıralamasına göre tercih yapılmaktadır. Puana göre tercih yapmak çok yanıltıcı olacak ve belki de adayın açıkta kalmasına yol açacaktır.
3- TERCİHLERİNİZİ İSTEK SIRANIZA GÖRE YAPIN: Örneğin aday, 18 binden öğrenci alan bir bölümü daha çok istiyorsa 14 binden alan bir bölümün üzerine yazabilir.
4- İSTEMEDİĞİNİZ BİR PROGRAMI TERCİH LİSTENİZE ALMAYIN: 24 tercih hakkınızın tümünü doldurmak zorunda değilsiniz. İstemediğiniz bir bölüme listenizde kesinlikle yer vermeyin! Yerleştiğinizde sizi mutlu etmeyecek ve okumayacağınız programları listenize almayın.
5- KONTENJAN KARŞILAŞTIRMASI YAPIN: Doğru tercih için yükseköğretim programlarının 2024 ve 2025 kontenjanlarını karşılaştırmak gerekiyor. Örneğin 2024 ‘de 100 olan kontenjan 2025’te 80’e düşürülmüşse o programın başarı sıralamasının yükselmesi gerektiği yorumu yapılmalıdır.
6- KILAVUZDAKİ ÖZEL KOŞULLARI MUTLAKA OKUYUN: Yükseköğretim programları ile ilgili tüm bilgiler Tercih Kılavuzunda mevcut. Ancak adaylar bu bilgileri okumak konusunda tembellik ediyorlar. Örneğin Pilotaj bölümü için belirli bir boy ve kilo şartı aranabiliyor. Tüm bu bilgilerin çok önemli olduğu unutulmamalı ve Tercih Kılavuzu mutlaka çok dikkatli bir şekilde okunmalıdır.
7- YENİ AÇILAN PROGRAMLARI GÖZDEN KAÇIRMAYIN: Yeni açılan yükseköğretim programları Kılavuzda (… ) olarak belirtilmiş. Bu programları istek sıranıza göre listeye ekleyin.
8- KONTENJANI DOLMAYAN BÖLÜMLERİ DE İYİ İNCELEYİN: 2025 Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzunda bazı programların karşısında puan ve başarı sırası yazmıyor. Adaylar bu programlara 2024’de talep olmadığı için kontenjanların boş kaldığı yorumunu yapmalılar.
9- İSİM DEĞİKLİĞİ OLAN BÖLÜMLERİ MUTLAKA KONTROL EDİN: Bazı üniversitelerde o yıl alınan karar gereği bölüm isimlerinde küçük değişiklikler olabiliyor. Tercih Kılavuzda da bu bölümlerin başarı sırası ve puanı gözükmüyor. Bu nedenle adayların sadece bu yılın değil geçen senenin de kılavuzuna bakmasında yarar var.
10- TERCİHLERİ İŞİN UZMANI REHBER ÖĞRETMENLERE GÖSTERİN: Son yıllarda Eğitim Koçu adı altında pek çok kişi adayların tercihleriyle ilgili yorum yapmakta ve kafa karıştırmaktalar. Ayrıca bu kişiler işin ehli olmadıkları için yanlış yönlendirmede bulunarak mağduriyet te yaratmakta. Adayların listelerinin son şeklini mutlaka uzman bir Rehber Öğretmenle birlikte vermeliler.
TEKNİK DETAYLARI TERCİH
Tercih listesi hazırlarken teknik olarak nelere dikkat edilmeli? İlk sıralarda başarı sırasının üzerinde ve en çok istenilen bölümler (ilk 4 ya da 5 tercih), orta sıralarda yerleşme olasılığı yüksek olan ve başarı sırasına yakın olan bölümlere (6 ile 18’inci tercihler), son sıralarda ise yerleşme olasılığının çok yüksek olduğu (19 ve 24’üncü tercihler) bölümlere yer vermek uygun olur.
Adaylar, tercih edecekleri bölümü gerçekten isteyip istemediklerini sorgulamalı, okumayı düşünmedikleri bölümleri kesinlikle tercih listesine almamalılar. Ayrıca, puanları elverse bile, başarılı olma konusunda tereddütleri olan programı da tercihlerine yazmamalılar. Çünkü, tercih listesine alınan programa yerleştirilmeleri durumunda adayın bir sonraki yıl OBP’ si yani okul puanları yarı yarıya düşecek. Adaylar bir yükseköğretim programına yerleştirilmişse aynı yıl yapılacak olan ek yerleştirmelere başvuru yapamazlar.
Tercih yapılırken istek sırası önemli. Adayların ilgi alanına göre en çok istediği bölümlerden başlayarak tercih yapması daha sağlıklı olur. Açıkta kalmamak adına istenilmeyen bölümler tercih listesine alınmamalı. Tercih edilen bölüm ve üniversiteye dair özel koşulları tercih kılavuzundan öğrencinin mutlaka okuması gerekir. Birçok aday özel şartları okumadan tercih yaptığından kayıt yaptırırken sürprizlerle karşılaşır.
Yeni açılan bölümlerin puan ve başarı sıraları olmadığı için tercih yaparken adayların akıllarında soru işaretleri yaratabiliyor. Oysa ki yeni açılan bölümleri de istek sırasına uygun sıralama yapabilirler. Yeni açılan bölümle ilgili diğer üniversitelerde o bölümün başarı sıralamalarına bakılarak tahmin yürütebilirler.
CİHAN YEŞİLYURT KİMDİR?
1973’te Samsun’un Alaçam ilçesinde doğdu. İlköğrenimini ve liseyi Alaçam’da tamamladıktan sonra 1991’de girdiği Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık bölümünden 1995’te mezun oldu. 1997 yılında Fen Bilimleri Dershaneleri’nde Rehber Öğretmen olarak çalışmaya başladı. 2002 yılında Yıldız Teknik Üniversitesi Eğitim Yönetimi ve Denetimi bölümünde Yüksek Lisansını tamamladı.
Nazmi Arıkan Fen Bilimleri Eğitim Kurumlarının İstanbul’da ve Türkiye’de büyümesi ile birlikte 1999 yılında Rehberlik Birimi Koordinatörlüğü’ne getirildi ve 2023 Eylül’üne kadar 26 yıl aralıksız çalıştı. 2023 Eylül ile 2025 Mayıs ayları arasında bazı eğitim kurumlarına ve üniversitelere danışmanlık yaptı. 2025 yılının Haziran ayı itibari ile Doğa Koleji’nin Rehberlik Koordinatörlüğü görevini üstlendi.
Cihan Yeşilyurt, kariyeri boyunca yaklaşık 300 bin üniversite adayına ve 100 binin üzerinde veliye konferans verdi. Vakıf üniversitelerinde; Sosyal Psikoloji, Kariyer Planlama, İletişime Giriş derslerinde eğitmen olarak görev alan Yeşilyurt, Hürriyet Gazetesi’nin üniversite adaylarına yönelik yaptığı ‘Uzmana Sor’ adlı projesinde ve TRT 1 ekranlarında gösterilen ‘Sınıf 2010’, ‘İyi Fikir’ adlı programlarda da danışmanlık yaptı. Ayrıca ‘99 Sayfada ÖSS’, ‘Başarı İçin Küçük Adımlar’ ve ‘Üniversite Yolunda Başarının Şifreleri’ ve ‘Üniversite Yolu Küçük Adımlar Büyük Düşler’ adlı kitapları da bulunuyor.
